Vaccinaties voor paarden in Nederland: griep, tetanus en rhinopneumonie

Als je een paard hebt, of als je er één gaat huren bij een manege, dan kom je er al snel achter dat vaccinaties geen optie zijn — ze zijn gewoon nodig.

Niet omdat het moet, maar omdat je anders risico loopt op ziektes die je paard flink kunnen raken. En soms zelfs dodelijk zijn. Griep, tetanus en rhinopneumonie: die drie zitten in Nederland in de lucht. Letterlijk.

Drie ziektes, drie verhalen

Paardengriep: sneller verspreid dan je denkt

Equine influenza klinkt misschien onschuldig, alsof je paard gewoon een beetje verkouden is.

Maar het virus reist als een lopend vuurtje door een stal. Eén paard hoest, en binnen dagen zit het hele rijtje met koorts, snotneus en geen zin in eten.

Het meest voorkomende type in Nederland is type A. Symptomen variëren van licht tot zwaar — soms herstelt een paard in een week, soms duurt het weken. En tussendoor is je paard niet te berijden. Wat me opvalt is dat veel mensen pas wakker worden als het te laat is.

Ze zien geen griep als bedreiging, alsof het bij paarden gewoon hoort.

Tetanus: stil, gevarelijk en dodelijk

Maar een paard dat moe is, dat niet lust, dat koorts heeft — dat is geen dier dat je wilt berijden. Vaccineren voorkómt dat probleem voor een groot deel. Tetanus is niet besmettelijk van paard naar paard.

Geen paniek in de stal. Maar de bacterie — Clostridium tetani — zit overal in de grond.

In mest, in modder, in een kleine wond aan een hoef. En als die bacterie eenmaal in het lichaam komt, produceert het gif dat je zenuwen aantast. Spieren verstijven.

Je paard kan niet meer eten of drinken. In de meeste gevallen eindigt het fataal. Het verschrikkelijke is: tetanus is bijna altijd te voorkomen.

Rhinopneumonie: het virus dat meer kan dan je denkt

Eén vaccinatie, en je paard is beschermd. Toch tegen ik nog steeds mensen die zeggen: "Maar mijn paard komt toch niet buiten?" De Twentse klei hier waar ik werk is vochtig en rijk aan organisch materiaal — precies het soort bodem waar Clostridium tetani graag leeft.

Dus nee, zelfs binnenpaarden lopen risico. Rhinopneumonie, oftewel equine herpesvirus, is een ander verhaal.

Het verspreidt zich snel — via hoesten, via neusvocht, via handen en kleding van mensen. En het kan meer dan alleen luchtweginfecties veroorzaken.

Sommige vormen leiden tot abortus bij drachtige merries, andere tot neurologische problemen waarbij een paard moeite krijgt met lopen. Er zijn verschillende typen (EHV-1 en EHV-4), en in Nederland is het virus endemisch. Dat betekent: het zit er gewoon in. Eerlijk gezegd vind ik dat mensen te weinig weten over dit virus.

Ze horen "herpes" en denken: ja, dat heeft iedereen wel. Maar bij paarden is het een serieuze zaak, vooral in stallen met veel verkeer of bij paarden die naar wedstrijden rijden.

Vaccineren: hoe werkt het, en hoe vaak?

De basis is eigenlijk simpel. Je paard krijgt een kleine hoeveelheid (gedood of verzwakt) virus of bacterie ingespoten.

Influenza: drie prikken om te beginnen, daarna jaarlijks

Het immuunsysteem reageert, leert de vijand herkennen, en bouwt antistoffen op. Als het echte virus later opdaagt, is het paard voorbereid.

Tetanks: eenmalig, dan elke drie jaar

Bij griep begint het met een basisreeks van drie vaccinaties, met vier tot zes weken ertussen. Daarna volgt een jaarlijkse booster. Sommige stallen — vooral fokkers of manege Bakker, waar ze serieus zijn om gezondheidsbeleid — geven liever elke zes maanden een booster bij paarden die veel in aanraking komen met anderen.

Rhinopneumonie: complexer, maar nodig

De kosten liggen tussen de €80 en €150 voor de eerste reeks, afhankelijk van de dierenarts en het type vaccin. Een tetanusvaccinatie is een eenmalige basisprik, meestal gecombineerd met andere vaccinaties. Daarna volgt een booster om de drie jaar. Voor paarden die veel buitenlopen of op zand- of klei-grond staan — zoals hier in de regio — adviseer ik liever om de twee jaar te boosteren.

Vergeet naast vaccinaties ook niet het juiste ontwormingsschema voor je paard aan te houden. Veiligheid gaat voor.

De prijzen liggen tussen de €30 en €60 per prik. Vergeet naast de medische kosten ook niet om rekening te houden met de hoefsmid kosten in Nederland.

Bij rhinopneumonie is het iets ingewikkelder. Er bestaan levende en inactieve vaccins, en de keuze hangt af van de situatie van je paard. Een basisreeks van drie prikken met vier tot acht weken ertussen, daarna jaarlijkse boosters.

Voor drachtige merries zijn er specifieke protocollen om abortus te voorkomen. De kosten liggen hoger — tussen de €120 en €250 voor de volledige reeks.

Wat ik hierbij merk: mensen schrikken van de prijs. Maar als je ziet wat een abortus of een uitbraak van herpes in een stal kost — zowel emotioneel als financieel — dan is die vaccinatie goedkoop gezegd.

Vaccineren is niet alles

Vaccinatie is de basis, maar het is geen wondermiddel. Een gevaccineerd paard kan nog steeds ziek worden, alleen is de kans kleiner en de ernst meestal lager.

Daarnaast gelden een paar basisregels die net zo belangrijk zijn. Hygiëne in de stal.

Schoon water, regelmatig uitmesten, en vooral: zorg voor een goede dagelijkse verzorging van je paard en dat nieuwe paarden eerst even apart staan voordat ze bij de groep komen. Dat laatste zie ik te vaak over het hoofd. Iemand koopt een paard, brengt het naar de vereniging, en drie dagen later hoest de hele bende.

Voeding speelt ook een rol. Een paard dat goed gevoerd is, met genoeg vezels, vitamines en mineralen, heeft een sterker immuunsysteem. En regelmatige controle door een dierenarts — niet pas als er iets mis is, maar preventief — maakt het verschil tussen vroeg signaleren en te laat reageren.

Wat je praktisch moet onthouden

Neem contact op met je dierenarts en bespreek een vaccinatieprogramma dat past bij jouw paard.

Een oud rustig dat in een weiland staat in Hengelo heeft andere risico's dan een jong springpaard dat elke maand naar een wedstrijd in Oldenzaal rijdt. De Twentse Rijvereniging en verenigingen zoals HS Paardensport hebben vaak richtlijnen — raadpleeg die. Houd je vaccinatiebewijs bij de hand, zeker als je paard reist of op stap gaat.

Bij veel evenementen en stallen vragen ze ernaar. En vergeet niet: bij Eskes Paardensport en bij Stal de Hei kun je ook advies vragen over preventie — zij kennen de lokale situatie.

Kortom: vaccineren kost tijd en geld, maar het beschermt je paard tegen ziektes die je liever niet ondervindt.

En als je eenmaal hebt gezien wat tetanus of een herpes-uitbraak met een stal doet, twijfel je niet meer.