Er is weinig mooiers dan een veulen dat voor het eerst opstaat. Die kleine, trillende pootjes, die merrie die haar jong reinigt, en dan die eerste keer zogen — het is precies waarom je dit vak doet.
▶Inhoudsopgave
▶Inhoudsopgave
Maar die eerste uren zijn ook de meest kwetsbare. En als je niet weet waar je op moet letten, mis je signalen die er wél zijn.
De eerste minuten: wat je direct kunt zien
Binnen enkele minuten na de geboorte zie je al veel over de gezondheid van een veulen. Een gezond veulen begint met ademen — dat klinkt logisch, maar het is het eerste teken. Dan zie je de eerste reflexen: het veulen probeert zijn hoofd te tillen, maakt kleine bewegingen met de voorbenen.
Binnen twintig minuten zit het vaak al rechtop, en binnen een uur staat het in ieder geval een keer geprobeerd te staan.
Staan en lopen: de eerste twee uur
Wat me altijd opvalt is hoe snel een merrie haar veulen herkent. Die band is er direct.
De merrie ruikt haar jong, likt het schoon, en laat het dichtbij haar buik. Dat is geen toeval — dat is biologie op zijn puurst. Een veulen moet binnen twee uur na de geboorte kunnen staan.
Binnen vier uur moet het lopen. Als dat niet gebeurt, is het tijd om de dierenarts te bellen.
Geen wachten, geen "misschien komt het vanzelf". Gewoon bellen. De eerste stappen zijn altijd een beetje onzeker. Dat is normaal. Maar als het veulen na twee uur nog niet opgestaan is, of als de merrie geen interesse toont, dan is er iets aan de hand. Dat heb ik een paar keer meegemaakt, en elke keer was er een reden.
De eerste zogen: kostbaar en cruciaal
De eerste melk — biest — is goud waard. Letterlijk. Het bevat antistoffen die het veulen beschermen tegen infecties.
En het moet binnen zes uur opgenomen worden. Idealiter binnen de eerste twee uur.
Eerlijk gezegd, dit is waar het vaak misgaat. Soms wil het veulen niet zogen. Soms kan de merrie niet laten zogen.
Hoe weet je of het veulen genoeg drinkt?
En soms denk je dat het goed gaat, maar drinkt het veulen niet genoeg. Eerste melk is niet optioneel — het is noodzakelijk.
Kijk naar de merrie's uier. Als die leeg is na het zogen, heeft het veulen daadwerkelijk gedronken. Kijk naar het veulen zelf: na het zogen moet het rustig zijn, soms een beetje slaperig. Als het veulen na het zogen onrustig blijft, of als het blijft zoeken, heeft het niet genoeg gehad.
En kijk naar de uitwerpselen. De eerste ontlasting — meconium — moet binnen twaalf uur komen.
Als het veulen er niet uitkomt, of als het veulen er moeite mee heeft, dan is weer: bel de dierenarts.
De gezondheidscheck: wat je zelf kunt controleren
Je hoeft geen dierenarts te zijn om signalen te herkennen. De meeste dingen die je in de eerste uren kunt zien, zijn eigenlijk best logisch.
- Ademhaling: Regelmatig, niet te snel, niet geen ademhaling.
- Hartslag: Sterk en regelmatig — je kunt het tellen, maar je kunt het ook gewoon voelen.
- Staart en oren: Warm en droog, niet koud en klam.
- Ogen: Helder, niet troebel.
- Mond: Geen afwijkingen, geen schimmels.
Hier is wat ik altijd check: Dat vind ik trouwens het belangrijkste: je hoeft niet alles te kennen.
Wanneer ingrijpen?
Je hoeft alleen te kijken. De meeste problemen in de eerste uren zijn zichtbaar. Het veulen staat niet op, of het veulen drinkt niet, of de merrie weigert het jong — je ziet het.
Er zijn duidelijke momenten waarop je niet wacht: Als het veulen niet binnen twee uur opstaat. Als het veulen niet binnen vier uur zogen heeft.
Als de merrie agressief is tegen haar jong. Als het veulen koud is en niet warm wordt. Als de eerste ontlasting niet binnen twaalf uur komt. Heb je vragen over de gezonde drachtigheid bij merries?
Raadpleeg dan altijd je dierenarts. Dat zijn geen "misschien"-situaties. Dat zijn bellen-situaties.
De Veulenbrigade van de Universiteitskliniek voor Paarden staat 24 uur per dag klaar tijdens het veulenseizoen. Gebruik die. Er is geen schijnbegrip op het moment dat je twijfelt.
De eerste nacht: rustig, maar alert
De eerste nacht na de geboorte is een van de belangrijkste. Het veulen moet regelmatig zogen, de merrie moet rustig zijn, en jij moet wakker zijn.
Niet constant, maar alert. Ik heb gezien dat mensen denken: "Het ziet er goed uit, ik ga slapen." En dan komt de ochtend, en is het veulen koud, of de merrie heeft geen melk, of het jong heeft geen biest gehad.
Dat is niet nodig. Een paar keer in de nacht even kijken — dat is geen overdreven. Dat is verantwoordelijk. En als je twijfelt, bel.
De meeste dierenartsen begrijpen dat. Ze willen helpen. Ze willen dat het goed gaat. Maar ze kunnen alleen helpen als je belt.
Wat ik heb geleerd
De eerste uren van een veulen zijn magisch. Maar ze zijn ook kwetsbaar.
En de basis voor een gezond paard wordt hier gelegd — niet later, niet in de eerste week, maar nu. Wat ik heb geleerd in de stal, bij de merries en de veulens, is dat de meeste problemen voorkomen kunnen worden. Niet door ingrijpend te zijn, maar door aandachtig te zijn. Door te kijken.
Door te weten wat normaal is, zodat je het abnormale herkent. En als je dat weet, dan is de geboorte van een veulen niet alleen bijzonder.
Dan is het ook veilig.