Menwedstrijd deelnemen: klassen, proeven en beoordelingscriteria

Er staat een paard in de wei, jij staat aan de zijde, en je denkt: ik wil meer. Niet voor de snelheid, niet voor de overwinning — maar omdat je merkt dat het samen met een paard iets in je raakt.

Dat is precies het moment dat menwedstrijden een optie worden. Maar waar begin je?

En hoe werkt dat nou eigenlijk, die klassen, die proeven, die criteria? Ik leg het uit — zoals ik het zelf zou vertellen aan iemand bij de stal.

Wat is menwedstrijdrijden eigenlijk?

Menwedstrijdrijden — ofwel rijden aan de hand — is de basis. Niet zomaar een leuk weekendje weg met een paard aan een touw.

Het is een serieuze discipline met een duidelijke opbouw, beoordeeld volgens vaste regels. De KNHS (Koninklijke Nederlandse Hippische Sportbond) stelt de regels vast, en die gelden overal waar je mag meedoen. Denk aan dressuur, vaardigheidsproeven en zelfs springen aan de hand.

Het is de opmaat naar het paardrijden, maar ook een sport op zichzelf.

Wat me altijd opvalt: mensen denken dat menwedstrijden alleen voor kinders zijn. Dat klopt niet. Er zijn klassen voor elk niveau, van beginner tot gevorderd, en zelfs para-mennen bestaat. Dus of je nu zelf net leert of al jarenlang aan de hand loopt — er is altijd een volgende stap.

De klassen: waar hoor jij bij?

Bij menwedstrijden werkt men met niveauklassen. De meest gangbare indeling is:

• Klas A — voor beginners. Je leert de basis: rechtdoor, bochten, stops, en hoe je het paard gehoorzaam maakt zonder te trekken of te duwen.
• Klas B — voor wie al wat meer ervaring hebt. Hier worden de figuren lastiger, en wordt meer gevraagd van zowel menner als paard.
• Klas C — voor gevorderden. Denk aan volte-wisselingen, overgangen, en een hogere mate van gymnastiek.

De exacte indeling kan per wedstrijd iets verschillen, maar het idee is altijd hetzelfde: je start op je eigen niveau en werkt je op. Geen haast, geen druk. Wie haast heeft, mist het paard — en dat geldt hier dubbel.

Dan begin je niet meteen met een wedstrijd. De meeste maneges — Manege Bakker bijvoorbeeld — bieden eerst introductielessen aan.

En als je helemaal nieuw bent?

Daar leer je het langeerwerk, hoe je veilig met een paard omgaat, en of menwedstrijden iets voor jou is. De Goudse Manege noemt het "Kennismakingsproeven": twee lessen waarin je laat zien dat je de basis beheerst. Pas als die goed gaan, mag je deelnemen aan de officiële proeven.

Eerlijk gezegd? Dat is een heel verstandig systeem.

Ik heb te vaak gezien dat mensen met te weinig basis toch instappen, en dan gaat het mis.

Niet per se gevaarlijk, maar frustrerend — voor mens én dier.

De proeven: wat moet je kunnen?

Bij menwedstrijden zijn er drie hoofdtypen proeven: de dressuurproeven voor menners vormen de kern van het menwedstrijdrijden. Je voert een vast parcours uit — een reeks figuren die je in een bepaalde volgorde moet rijden.

1. Dressuurproeven (PD-proeven)

Denk aan voltes, halthouden, overgangen van draf naar stap, en het maken van bochten.

• Gehoorzaamheid — luistert het paard, of trekken jullie allebei aan het touw?
• Zit en houding — zit jij rustig, of hang je in de teugels?
• Nauwkeurigheid — vallen de figuren op de juiste plek?
• Algehele indruk — hoe soepel en samenhangend is het geheel?

De jury kijkt naar: Het scala der africhting speelt hier een grote rol. Dat is een bekend systeem uit de dressuur, maar vertaald naar het menpaard. Eerst wennen, dan lastig worden, dan samenwerken.

2. Vaardigheidsproeven (PVA-proeven)

Geen kunst, maar wel geduld. Hier gaat het om techniek en controle. Je moet slalommen tussen kegels, over bruggetjes, door poortjes, soms met een bak die je moet verplaatsen. Het lijkt simpel, maar het vraagt precisie.

Een paard dat schrikkt bij een nieuw object, of een menner die te snel wil — dat merk je meteen in de punten.

Wat ik hierin leuk vind: het dwingt je om écht met het paard te communiceren. Niet via beenhulpen of zwaartepunt, maar via ademhaling, spanning in het touw, en timing.

De eerste meters op de hei — of in dit geval op de wedstrijdarena — vereisen ademhaling en zit, niet beenhulpen. Dat geldt hier dubbel. Minder bekend, maar bestaan zelfs: springen aan de hand.

3. Springproeven (aan de hand)

Kleine hindernissen die het paard moet nemen terwijl jij naast hem loopt of staat.

Dit is meer voor de gevorderde menner, en niet overal beschikbaar. Maar het is een mooie manier om te zien hoe vertrouwd je paard is.

Beoordelingscriteria: hoe scoor je punten?

De jury beoordeelt altijd op dezelfde punten, ongeacht de klas: Elke proef telt maximaal 10 punten per onderdeel.

• Uitvoering van de proef — zijn de figuren correct en op de juiste plek?
• Houding en zit van de menner — rustig, zelfverzekerd, niet stijf.
• Gehoorzaamheid van het paard — reageert het vlot, of is er weerstand?
• Samenwerking — is het een team, of twee losse dingen die toevallig naast elkaar lopen?

De hoogste en laagste score worden soms weggelaten, en het gemiddelde bepaalt je eindresultaat. Je krijgt altijd een gesprekje achteraf — de jury legt uit wat goed ging en wat beter kan. Dat is echt waardevol, zeker als beginner.

Praktische tips om te beginnen

Als je overweegt om mee te doen, wat zijn dan de eerste stappen?

• Zoek een manege met ervaring. Niet elk weiland met paarden is geschikt. Kies een plek met instructeurs die veiligheidsprotocollen kennen en een bewezen lesmethode hanteren. Manege Bakker, Stal de Hei, of een aangesloten ruitersportcentra via de Twentse Rijvereniging — dat soort plekken.
• Begin met lessen, niet met een wedstrijd. Een kwartaalkaart geeft ritme en vordering. Losse lessen zijn prima om te proberen, maar voor echte vooruitgang is continuïteit key.
• Gebruik geen eigen paard als je nog leert. Introductielessen zonder eigen paard zijn vaak veiliger en effectiever. Je leert beter als je niet afgeleid wordt door de eigenaarsblik van je paard.
• Investeer in goed materiaal. Een goed zadel en passend hoofdstel voorkomen rugproblemen bij recreatiepaarden. Dat geldt ook als je alleen aan de hand werkt — een slecht zadel beïnvloedt het bewegingsapparaat van het paard, en dus ook je wedstrijdresultaat.

Waarom het de moeite waard is

Menwedstrijden zijn niet voor iedereen. En dat is oké.

Maar als je het gevoel hebt dat je meer wilt, dat je merkt dat structuur en feedback je helpen groeien — dan is dit een mooi pad.

Je leert omgaan met druk, met een publiek, met een paard dat niet meewerkt. Je leert over jezelf. En misschien wel het mooiste: je ontdekt dat de connectie met het paard — die connectie waar het allemaal mee begon — alleen maar sterker wordt als je samen iets bereikt. Niet voor de overwinning. Voor het samen.