De winter staat voor de deur, en als je dan toch al je tuig en rijtuig uit de schuur haalt, is het even goed om echt te kijken naar de staat ervan. Niet zomaar een vochtige doek eroverheen vegen en hopen dat het meevalt. Want eerlijk gezegd: wie zijn materiaal niet onderhoudt als het nat, koud en modderig wordt, betaart dat later in barstende riemen, roestende gespen en een rijtuig dat niet meer rijdt zoals het moet.
▶Inhoudsopgave
▶Inhoudsopgave
Waarom winter anders is voor je materiaal
Tuig dat nat wordt, droogt langzaam in de winter. Dat klinkt logisch, maar het gevolg is dat leer week wordt, vervormt, en bij langdurige vochtbelasting begint te schimmelen.
En dan hebben we het nog niet eens over de metalen onderdelen: gespen, spelden, bevestigingen.
Die roesten als je ze niet na elke natte rit schoonmaakt en droogt. Ik zie het vaker: mensen die hun tuig aan de haak hangen na een regenachtige les, en er wekenlang niets mee doen. Dat is geen beperking, dat is verspilling.
Wat me opvalt is dat veel ruiters pas in januari beginnen na te denken over onderhoud. Terwijl de eerste herfstregen al het signaal had moeten zijn.
Leer is geen kunststof — het leeft, het ademt, het heeft zorg nodig. Vooral als je in Twente rijdt, waar de klei al zwaar genoeg is zonder dat je tuig er ook nog eens door wordt afgebroken.
Leer: schoonmaken, drogen, verzorgen
Na elke rit waarbij je tuig nat is geworden, moet je het schoonmaken. Niet morgen, niet ‘als ik tijd heb’, maer direct.
Eerst vuil en zweet verwijderen met een vochtige doek of spons. Geen stofzuiger, geen hogedrukspuit — gewoon handwerk.
Daarna laat je het tuig op een hoofdstelrek of zadelrek drogen, nooit bij de verwarming of op een radiator. Te warm drogen maakt leer bros en breekbaar. Eenmaal droog, is het tijd voor leerzorg.
Niet zomaar een laag erop smeven, maar bewust. Gebruik een goede leerzorg op basis van bijenwas of lanoline — merken als Effax of Farnam doen het uitstekend.
Wat je niet moet doen
Werk het in met je vingers, zachtjes warm, zodat het leer het kan opnemen. Let vooral op de naden en de vouwen, daar zit het meeste slijtage. Een hoofdstel dat regelmatig wordt verzorgd, voelt na een paar jaar nog steeds soepel. Een hoofdstel dat je verwaarlooft, wordt hard als steen en begint te kraken.
Geen olie gebruiken op tuig dat nog vochtig is. Geen siliconenspray als vervanging voor echte leerzorg.
En zeker geen tuig in een afgesloten tas of kist stoppen als het nog een beetje vochtig is — dan krijg je schimmel, en die ruik je voordat je het ziet. Ik heb het gezien bij leerlingen: een mooi hoofdstel dat na één winter in een plastic tas groene vlekken krijgt. Dat had voorkomen kunnen worden met vijf minuten werk.
Rijtuig: beweging, vocht en opslag
Een rijtuig of koets voor het mennen — of het nu een bak, een kar of een wagen is — heeft in de winter extra aandacht nodig.
Niet omdat het materiaal zwakker is, maar omdat de omstandigheden harder zijn. Vocht is de vijand nummer één. Een rijtuig dat buiten staat, of in een luchtdichte schuur, krijgt condens. En condens betekent roest, schimmel op hout en leer, en bewegende delen die gaan klemmen.
Zorg voor ventilatie. Een schuur met ramen die je een kier kunt openen, of een rijtuik die niet helemaal afgesloten is.
Als je rijtuig opgeslagen staat, leg dan een doek erover — niet om het droog te houden, maar om stof tegen te houden terwijl de lucht er nog omheen kan circuleren.
Banden en wielen
En als je het rijtuig gebruikt: controleer na elke rit de wielen, de remmen, en de bevestigingen. Vocht en vriesvocht kunnen bouten loslaten of remmen laten klemmen. Dat is geen theoretisch risico, dat is iets wat je voelt als je remt en niets gebeurt.
Controleer de bandenspanning regelmatig. Koude lucht zorgt dat banden langzaam leeglopen.
Een te harde band op glad ijs is gevaarlijk, een te zachte band versnelt slijtage. Houd ze op de aanbevolen druk, en kijk of er geen scheuren of beschadigingen in het rubber zitten. Rubber wordt bij vorst bros — iets wat in de zomer nog meevalt, kan in de winter scheuren.
De praktijk: een routine opbouwen
Onderhoud hoeft niet ingewikkeld te zijn. Het gaat om routine.
Na elke rit: tuig afgenomen, schoon gemaakt, droog geleggen, en als het droog is, verzorgd.
Rijtuig afgenomen, gecontroleerd, en op een droge plek neergezet. Dat kost vijftien minuten. Vijftien minuten die ervoor zorgen dat je materiaal jarenlang meegaat, en dat je veilig blijft rijden tijdens een leerzaam trainingskamp mennen.
Ik zeg het vaak tegen mensen die beginnen: investeer in goed materiaal, en zorg er dan voor. Een goed zadel, een passend hoofdstel, een degelijk rijtuig — dat zijn geen luxe, dat is basis. En als je de kosten van mennen als sport in kaart brengt, zie je dat goed onderhoud essentieel is. Die basis houd je alleen in stand als je er aandacht aan besteedt.
Vooral als het weer tegenzit. De winter is geen reden om te stoppen met rijden.
Maar het is wel een reden om bewuster om te gaan met wat je hebt. Want wie zijn materiaal respecteert, wordt er lang van plezier aan.