Stel je voor: je paard staat in de wei, het gras is kort en sappig, en het dier begint onrustig te staan. Eén voor één de gewichten verleggen, alsof het op gloeiende kolen loopt.
▶Inhoudsopgave
▶Inhoudsopgave
Als je ooit een paard met laminitis hebt gezien, vergeet je dat niet snel.
Het is een van de meest pijnlijke aandoeningen die een paard kan treffen — en het is vaak te voorkomen. Vooral als je weet wat er in die wei speelt, en wat er in de voederbak komt te liggen.
Wat gebeurt er precies in de hoef?
Laminitis is een ontsteking van de lamellen: de fijne weefsels die het hoefbeen aan de hoefwand verbinden. Die lamellen zijn eigenlijk de witte lijn die je aan de onderkant van de hoef ziet. Wanneer die ontsteken, stopt er vocht tussen de lagen.
De hoef is hard, er is geen ruimte om op te zetten — dus de druk stijgt enorm.
Je kunt vergelijken met een duim die onder de nagel raakt, maar dan over de hele hoef. In ernstige gevallen kan het hoefbeen omdraaien, door de druk naar beneden kantelen en zelfs door de zool dringen.
Dat is hoefbeenkanteling, en het is het scenario dat we allemaal willen voorkomen. De goede nieuws? In veel gevallen ligt de oorzaak bij wat het paard eet — en dat kun je beïnvloeden.
Gras is geen onschuldig groen tapijt
Veel mensen denken: gras is natuurlijk, dus het is goed. Maar gras bevat suikers — en niet zomaar suikers.
Het gaat om fructanen, een soort koolhydraat dat het paard via de darmen omzet in glucose. Bij een gezond paard is dat geen probleem.
Maar bij een paard met insulineresistentie, of bij EMS of Cushing, loopt dat anders. Wat me opvalt is dat veel eigenaren niet weten hoeveel suiker er in hun gras zit. En dat varieert enorm. Op een koele, bewolkte ochtend na een nacht onder de tien graden kan de fructaanconcentratie pieken.
De plant kan dan niet meer groeien, maar de fotosynthese blijft suikers aanmaken — en die ophopen zich in de stengels.
Juist op zo'n moment laten we onze paarden het liefst buiten grazen. Eerlijk gezegd vind ik dat een van de grootste misvattingen in de paardensport: dat weidegang automatisch gezond is. Dat hangt er heel van af wanneer, hoe lang, en voor welk paard.
Wat zit er in jouw hooi?
Gras is niet het enige risico. Hooi kan ook een hoge NSC-waarde hebben — NSC staat voor niet-structurele koolhydraten, dus suikers en zetmeel.
Als je hooi koopt zonder analyse, gok je eigenlijk. Een ruwvoeranalyse, bijvoorbeeld via Pavo, geeft je inzicht in wat je paard echt binnenkrijgt.
De prijs ligt tussen de 75 en 125 euro, afhankelijk van de uitgebreidheid. Voor een paard met een voorgeschiedenis van laminitis is dat geld uitstekend besteed. De vuistregel is: onder de 10% NSC is veilig.
Boven de 12% wordt het riskant, zeker voor paarden die gevoelig zijn. De meeste standaard krachtvoeders ligen ver boven die grens. Daarom raad ik beginners altijd aan: begin met hooi, voeg alleen krachtvoer toe als het echt nodig is, en laat het analyseren.
Beweging als medicijn — maar dan wel het juiste soort
Voeding is de helft van het verhaal. De andere helft is beweging.
Een paard dat stilstaat, verwerkt suikers slechter. Een paard dat beweegt, verbetert zijn insulinegevoeligheid. Klinkt logisch, en dat is het ook.
Maar hier wordt het lastig. Een paard met een doffe pijn in de hoeven wil niet bewegen.
En een paard dat net een laminitis-episode heeft gehad, mag niet zomaar de wei in. Dus wat doe je? Begin klein. Regelmatige, rustige beweging op een ondergrond die steun geeft — een zachte piste, een droge ruiterroute, of zelfs een stuk hei.
Op de Twentse klei, die vochtig en soms zwaar is, zorg je extra voor drainage in de wei. Staand water en modder zijn geen vriend van de hoef.
Vergeet daarom niet om zelf de hoeven goed te verzorgen. Wat ik zelf merk bij lessen: paarden die regelmatig aan longeerwerk doen, ook zonder zwaar belasten, bouwen betere conditie op.
Niet voor de snelheid, maar voor de doorbloeding in de hoef. En doorbloeding betekent herstel.
Herken het op tijd
Laminitis geeft signalen, als je durft te kijken. Een paard dat kortstapt, dat vaker van poot wisselt, dat terugdeinst van de beweging — dat zijn geen tekenen van luiheid.
Dat zijn tekenen van pijn. Andere signalen: een verhoogde digitale pols (je voelt de slagader bij de kroonband), een warme hoefwand, of een paard dat steun achteruitzet alsof het op een bank wil gaan zitten. Leer ook colic bij paarden herkennen, want als je dat ziet, bel je de dierenarts. Niet morgen. Nu. De eerste uren na het begin van een laminitis-episode zijn crucieel. Hoe sneller je ingrijpt, hoe meer hoef je kunt redden.
Preventie begint bij kennis
Er is geen pil tegen laminitis. Er is geen wondermiddel.
Wat er wel is, is verstandige keuzes maken. Weet wat je paard eet. Weet wanneer het gras het gevaarlijkst is. Zorg voor regelmatige beweging, aangepast aan wat het paard aankan.
En laat je hooi analyseren — niet één keer, maar per partij. Als je een paard met EMS of Cushing hebt, is het nog belangrijker om de voeding onder controle te houden.
Die paarden verdienen een dieet dat laag is in suikers, rijzig in structuurvoer, en waarbij je precies weet hoeveel hooi je paard per dag nodig heeft, aangevuld met de juiste mineralen.
Magnesium speelt daarin een rol — een tekort kan de neuromusculaire functie verstoren en de gevoeligheid voor laminitis vergroten. En dan dit: niet elke wei is geschikt voor elk paard. Een perceel met kort, jong gras in de lente is een ander verhaal dan een oud, hooggras in de zomer. Ken je land. Ken je paard.
En twijfel niet om een perceel af te zetten als je twijfelt. Laminitis is geen lot. Het is vaak een gevolg van keuzes — en keuzes kun je aanpassen. Begin vandaag.